Pociąg znów nie przyjechał na czas, a Twoje poirytowanie rośnie? Nic dziwnego, już półgodzinne opóźnienie potrafi zrujnować plan dnia. Niestety zdarza się to częściej, niż byśmy chcieli. Jako pasażer masz jednak prawo ubiegać się o rekompensatę, jeśli czekasz na pociąg dłużej niż 60 minut (patrz: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2021/782 z dnia 29 kwietnia 2021 r. dotyczące praw i obowiązków pasażerów w ruchu kolejowym). W naszym artykule szczegółowo wyjaśnimy, kiedy należy się odszkodowanie za opóźniony pociąg i jak się o nie ubiegać.
Kiedy przysługuje odszkodowanie za opóźniony pociąg?
Przepisy prawa jasno wskazują sytuacje, w których pasażer ma prawo ubiegać się o odszkodowanie za opóźniony pociąg:
Opóźnienie wynosi od 60 do 119 minut – rekompensata obejmuje 25% ceny biletu jednorazowego;
Opóźnienie wynosi 120 minut lub więcej – rekompensata obejmuje 50% ceny biletu jednorazowego.
Zasady te odnoszą się do przejazdów krajowych dalekobieżnych, czyli:
Express Intercity Premium (EIP),
Express InterCity (EIC),
InterCity (IC),
Twoje Linie Kolejowe (TLK),
interREGIO (IR),
ŁKA Sprinter (ŁS).
Jeżeli któraś z tych spółek realizuje połączenia międzynarodowe i opóźnienie miało miejsce za granicą, to również możesz się starać o odszkodowanie. Z jednym zastrzeżeniem: jeżeli zakłócenia na trasie wydarzyły się poza terenem Unii Europejskiej, to przewoźnik nie ma obowiązku realizacji roszczenia.
Podobne zasady dotyczą również posiadaczy biletów okresowych, takich jak europejski bilet kolejowy Interrail. Z tej formy biletów korzystają osoby, które chcą zwiedzać Europę pociągiem, a jednocześnie zależy im na elastyczności podróżowania. Jeśli wybierasz się w dłuższą trasę, to zerknij do artykułu, który wyjaśnia, jak działa taki bilet: https://wakacyjnapolisa.pl/poradnik/europejski-bilet-kolejowy-interrail/.
Dodatkowo warto podkreślić, że opóźnienie jest liczone od momentu wjazdu składu na stację docelową, czyli należy Ci się wtedy, gdy dotrzesz na miejsce co najmniej godzinę po czasie. Minimalny próg wypłaty to 4 EUR, a odszkodowanie jest najczęściej wypłacane w formie bonów na kolejne bilety (ale możesz żądać wypłaty gotówki na konto lub przekazem pocztowym). Trzeba więc dokładnie przeanalizować sytuację przed ubieganiem się o rekompensatę.
Przepisy krajowe a odszkodowanie za opóźniony pociąg – na jaką ustawę się powołać?
Ubiegając się o rekompensatę, możesz powoływać się również na krajowe przepisy: art. 62 ust. 2 ustawy – Prawo przewozowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 8). Zapisy wyraźnie mówią, że przewoźnik (nie tylko pociąg, ale też autobus) jest zobowiązany pokryć szkody, wyrządzone pasażerowi na skutek opóźnienia.
Ponadto wspomniane wcześniej unijne rozporządzenie daje prawo nie tylko do rekompensaty, ale też do kompleksowej informacji od spółki kolejowej w trakcie podróży i do pomocy (np. alternatywny transport lub nawet nocleg w razie poważnego opóźnienia). Jeśli zaś przewoźnik nie wywiąże się ze swoich obowiązków lub nie uwzględni reklamacji, to możesz zwrócić się po wsparcie do Rzecznika Praw Pasażera Kolei oraz złożyć oficjalną skargę do Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego.
Wyłączenia odpowiedzialności, czyli kiedy przewoźnik może odmówić wypłaty odszkodowania?
Ustanowione przez Urząd Transportu Kolejowego zasady przewidują kilka sytuacji, za które przewoźnik nie bierze odpowiedzialności. W związku z tym nie stanowią one podstawy do ubiegania się o odszkodowanie (niezależnie od czasu opóźnienia) i pasażer nie otrzyma wówczas rekompensaty. Należą do nich:
Okoliczności nadzwyczajne, niezwiązane z ruchem kolejowym – panujące na trasie warunki pogodowe (np. nawałnica, huragan, śnieżyca, silny mróz), kryzysy medyczne (np. pandemia), katastrofy naturalne to zdarzenia, którym przewoźnik nie jest w stanie zapobiec, a więc nie może odpowiadać za ich skutki.
Wina podróżujących – może się zdarzyć, że w trakcie podróży jakiś pasażer zaciągnął hamulec ręczny lub pociąg zatrzymał się z innych przyczyn, ale wynikających z zachowania pasażera. W takiej sytuacji przewoźnik również nie jest winien opóźnienia i nie wypłaci odszkodowania.
Wpływ osób trzecich – jeśli pociąg miał postój w związku z kradzieżą fragmentu torów lub z powodu potrącenia, to nie otrzymasz rekompensaty za spóźnienie takiego składu.
Co ciekawe – jak wskazuje wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 26.09.2013 r. w sprawie C-509/11 ÖBB-Personenverkehr AG – pasażerowie mogą jednak uzyskać częściowy zwrot kosztu biletów, mimo że spóźnienie było spowodowane siłą wyższą. Jednakże tylko w przypadku podróży pociągami dalekobieżnymi kategorii Express Intercity Premium (EIP), Express InterCity (EIC), InterCity (IC), Twoje Linie Kolejowe (TLK), interREGIO (IR). Wskazuje to na potrzebę ochrony pasażerów przed nadużywaniem argumentu siły wyższej przez przewoźników.
Jak złożyć wniosek o odszkodowanie za opóźniony pociąg?
Jeśli spełniasz wszystkie warunki i Twój pociąg przyjechał przynajmniej z godzinnym opóźnieniem, to możesz wnioskować o odszkodowanie. Potrzebujesz do tego jedynie biletu. Jeżeli składasz wniosek w kasie, to dołącz go do dokumentu. Nie ma potrzeby przedstawiać żadnych zaświadczeń czy pokwitowania od konduktora, gdyż wszystkie dane znajdują się w systemie teleinformatycznym przewoźnika.
Całą procedurę możesz jednak załatwić przez Internet. Najlepiej wejść na stronę www przewoźnika i znaleźć odpowiednią zakładkę, a wniosek wysłać przez gotowy formularz (dołączając zdjęcie biletu). Odpowiedź powinna nadejść w ciągu 30 dni od złożenia wniosku.
Uzyskanie odszkodowania za opóźniony pociąg nie jest takie oczywiste ze względu na kilka kryteriów i wyłączeń, ale jednak warto o nie powalczyć! Tym bardziej że duże opóźnienie może spowodować lawinę problemów logistycznych i mocno pokrzyżować plany.